Σε αυτό το άρθρο θα εκθέσω τα βασικά σημεία της σκέψης μου για να δείξω ότι η Επιστήμη και η Θρησκεία είναι ένα. Θα δείξω επίσης ότι η πίστη σε έναν ανώτερο σκοπό και σε μια Πρώτη Αιτία βασίζεται σε στοιχεία και στη Λογική και δεν είναι απλά μια «δοξασία» θρησκευόμενων ανθρώπων.

Η  ύψιστη ωδή στο μεγαλύτερο ανθρώπινο κοινωνικό αγαθό, 

ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

και την αξιοπρέπεια του ατόμου,

που εξυμνούσαν οι πρόγονοί μας σε όλους τους αγώνες τους, αλλά και τα παιδιά του Πολυτεχνείου στον εσωτερικό κοινωνικοπολιτικό αγώνα τους κατά της χούντας :

« Σὲ γνωρίζω ἀπὸ τὴν κόψι

τοῦ σπαθιοῦ τὴν τρομερή,

σὲ γνωρίζω ἀπὸ τὴν ὄψι,

πού μὲ βιά μετράει τὴν γῆ.

Ἀπ’ τὰ κόκκαλα βγαλμένη

τῶν Ἑλλήνων τὰ ἱερά,

καὶ σὰν πρῶτα ἀνδρειωμένη,

χαῖρε, ὢ χαῖρε, Ἐλευθεριά !»

Δ.Σολωμός , 1823

Σύγκριση θρησκείας-επιστήμης

Το αντικείμενο της επιστήμης (Σημείωση: Με τον όρο “επιστήμη” σε αυτό το άρθρο αναφέρομαι στις θετικές / ακριβείς επιστήμες –-

Τα όρια της επιστήμης  για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τον όρο “επιστήμη” και τη χρήση του- βλέπε  άρθρο-είναι τα φυσικά φαινόμενα. Ερωτήματα του τύπου “ποιος είναι ο σκοπός της ύπαρξης μας”, “γιατί υπάρχουμε”, “τι είναι η πραγματικότητα” δεν ανήκουν στο αντικείμενο που εξετάζει η επιστήμη. Η επιστήμη ασχολείται με το «πως» ενώ η θρησκεία με το «γιατί». Τα δύο αυτά πράγματα είναι συμπληρωματικά και όχι αντίθετα. Ακόμα και αν η επιστήμη αναλύσει πλήρως και με κάθε λεπτομέρεια το πως λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος και πως παράγει τη σκέψη, πάλι δεν θα έχει ακουμπήσει καν το θέμα του «γιατί» λειτουργεί έτσι όπως λειτουργεί! Η αρχή του σύμπαντος, ο λόγος για τον οποίο υπάρχουμε είναι εκτός του αντικειμένου της επιστήμης . Κάποιος θα μπορούσε να πει ότι η επιστήμη ασχολείται με τον φυσικό κόσμο και τα φυσικά φαινόμενα ενώ η θρησκεία με τα υπερφυσικά .

Τόσο η επιστήμη όσο και η θρησκεία βασίζονται σε κάποια “πίστη”. Η επιστήμη στην πίστη ότι υπάρχει η “απόλυτη αλήθεια” και ότι η λογική μπορεί να μας οδηγήσει σε αυτήν, η θρησκεία στην πίστη ότι υπάρχει κάποιος σκοπός για τον άνθρωπο (και κατά συνέπεια και ο Θεός) (αυτό που είναι ενδιαφέρον να σημειώσουμε εδώ είναι ότι αν και ο Godel έχει αποδείξει ότι η Λογική δεν μπορεί να αποδείξει την αλήθεια οι άνθρωποι συνεχίζουν να πιστεύουν ότι η Λογική λειτουργεί χωρίς να έχει διαταραχθεί καθόλου η πίστη τους σε αυτήν) [δες το κεφάλαιο 3.1 για εκτενέστερη ανάλυση του προβλήματος της “πίστης”].

Η επιστήμη έχει σαν σημείο εκκίνησης τον Θεό (μπορούμε να κατανοήσουμε το Σύμπαν, το δημιούργημα Του, επειδή έχουμε φτιαχτεί κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση του, ενώ η θρησκεία έχει το Θεό σαν τελικό στόχο. Η θρησκεία μας λέει πως να συμπεριφερθούμε σε αυτό τον κόσμο για να κερδίσουμε τη γαλήνη στον “άλλον”. Από την άλλη η επιστήμη μπορεί να εξηγήσει αναλυτικά πως εκρηγνύεται μια ατομική βόμβα, όμως δεν έχει τίποτα να πει σχετικά με το αν πρέπει να χρησιμοποιηθεί και πως.

Η Θρησκεία προσπαθεί να δώσει την απάντηση σε ερωτήματα στα οποία ποτέ δεν θα μπορέσουμε να βρούμε την απάντηση με τη βοήθεια των ακριβών Επιστημών (βλ. φυσική, χημεία κλπ), σύμφωνα με το περιβόητο πλέον ignoramus et ignorabimus (“Δεν γνωρίζουμε και ποτέ δεν θα μάθουμε”, κατά το “Εν οίδα ότι ουδέν οίδα” του Σωκράτη) του γνωστού Γερμανού φυσιολόγου Emil du Bois-Reymond  (αν και ο Hilbert αρνούνταν ότι υπάρχουν πράγματα που δεν θα μάθουμε ποτέ, ο Godel με το – περίφημο πλέον – θεώρημα της μη-πληρότητας απέδειξε τελικά ότι ο Emil du Bois-Reymond είχε δίκιο).

Εισαγωγή

Μερικοί πιστεύουν ότι η Θρησκεία και η Επιστήμη βρίσκονται σε σύγκρουση. Αυτό είναι λάθος. Επιστήμη και Θρησκεία είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Ποτέ δεν θα μπορέσει κανείς να κατανοήσει πλήρως τον κόσμο αν δεν χρησιμοποιήσει και τους δύο αυτούς τρόπους σκέψης.

Ας μην ξεχνάνε όσοι επαίρουν τους Έλληνες της αρχαιότητας για την «λογική» και «ελεύθερη» σκέψη τους, ότι και αυτοί ΕΙΧΑΝ μία θρησκεία…

Και δεν πρέπει μάλιστα να ξεχνάμε ότι ο Χριστιανισμός υιοθετήθηκε πρώτα από τους θεμελιωτές της Λογικής και της Επιστήμης, τους Έλληνες…

Ο «ιερέας» μάλιστα της σύγχρονης αθεΐας Richard Dawkins είναι καθηγητής στο «New College of St. Mary» στην Οξφόρδη! Τόσο «πολεμάει» η θρησκεία την επιστήμη που ίδρυσε Κολλέγιο για να διδάσκει εκεί ο μεγαλύτερος αυτή τη στιγμή «εχθρός» της…

Σε αυτό το άρθρο θα εκθέσω τα βασικά σημεία της σκέψης μου για να δείξω ότι η Επιστήμη και η Θρησκεία είναι ένα. Θα δείξω επίσης ότι η πίστη σε έναν ανώτερο σκοπό και σε μια Πρώτη Αιτία βασίζεται σε στοιχεία και στη Λογική και δεν είναι απλά μια «δοξασία» θρησκευόμενων ανθρώπων.

Το αντικείμενο της επιστήμης (Σημείωση: Με τον όρο “επιστήμη” σε αυτό το άρθρο αναφέρομαι στις θετικές / ακριβείς επιστήμες – βλ. το άρθρο Τα όρια της επιστήμης  για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τον όρο “επιστήμη” και τη χρήση του) είναι τα φυσικά φαινόμενα. Ερωτήματα του τύπου “ποιος είναι ο σκοπός της ύπαρξης μας”, “γιατί υπάρχουμε”, “τι είναι η πραγματικότητα” δεν ανήκουν στο αντικείμενο που εξετάζει η επιστήμη. Η επιστήμη ασχολείται με το «πως» ενώ η θρησκεία με το «γιατί». Τα δύο αυτά πράγματα είναι συμπληρωματικά και όχι αντίθετα. Ακόμα και αν η επιστήμη αναλύσει πλήρως και με κάθε λεπτομέρεια το πως λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος και πως παράγει τη σκέψη, πάλι δεν θα έχει ακουμπήσει καν το θέμα του «γιατί» λειτουργεί έτσι όπως λειτουργεί! Η αρχή του σύμπαντος, ο λόγος για τον οποίο υπάρχουμε είναι εκτός του αντικειμένου της επιστήμης . Κάποιος θα μπορούσε να πει ότι η επιστήμη ασχολείται με τον φυσικό κόσμο και τα φυσικά φαινόμενα ενώ η θρησκεία με τα υπερφυσικά .

Τόσο η επιστήμη όσο και η θρησκεία βασίζονται σε κάποια “πίστη”. Η επιστήμη στην πίστη ότι υπάρχει η “απόλυτη αλήθεια” και ότι η λογική μπορεί να μας οδηγήσει σε αυτήν, η θρησκεία στην πίστη ότι υπάρχει κάποιος σκοπός για τον άνθρωπο (και κατά συνέπεια και ο Θεός) (αυτό που είναι ενδιαφέρον να σημειώσουμε εδώ είναι ότι αν και ο Godel έχει αποδείξει ότι η Λογική δεν μπορεί να αποδείξει την αλήθεια οι άνθρωποι συνεχίζουν να πιστεύουν ότι η Λογική λειτουργεί χωρίς να έχει διαταραχθεί καθόλου η πίστη τους σε αυτήν) [δες το κεφάλαιο 3.1 για εκτενέστερη ανάλυση του προβλήματος της “πίστης”].

Η επιστήμη έχει σαν σημείο εκκίνησης τον Θεό (μπορούμε να κατανοήσουμε το Σύμπαν, το δημιούργημα Του, επειδή έχουμε φτιαχτεί κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση του), ενώ η θρησκεία έχει το Θεό σαν τελικό στόχο. Η θρησκεία μας λέει πως να συμπεριφερθούμε σε αυτό τον κόσμο για να κερδίσουμε τη γαλήνη στον “άλλον”. Από την άλλη η επιστήμη μπορεί να εξηγήσει αναλυτικά πως εκρηγνύεται μια ατομική βόμβα, όμως δεν έχει τίποτα να πει σχετικά με το αν πρέπει να χρησιμοποιηθεί και πως.

Η Θρησκεία προσπαθεί να δώσει την απάντηση σε ερωτήματα στα οποία ποτέ δεν θα μπορέσουμε να βρούμε την απάντηση με τη βοήθεια των ακριβών Επιστημών (βλ. φυσική, χημεία κλπ), σύμφωνα με το περιβόητο πλέον ignoramus et ignorabimus (“Δεν γνωρίζουμε και ποτέ δεν θα μάθουμε”, κατά το “Εν οίδα ότι ουδέν οίδα” του Σωκράτη) του γνωστού Γερμανού φυσιολόγου Emil du Bois-Reymond  (αν και ο Hilbert αρνούνταν ότι υπάρχουν πράγματα που δεν θα μάθουμε ποτέ, ο Godel με το – περίφημο πλέον – θεώρημα της μη-πληρότητας απέδειξε τελικά ότι ο Emil du Bois-Reymond είχε δίκιο).

Όπως είπε και ο Αϊνστάιν, “Επιστήμη χωρίς θρησκεία είναι ανάπηρη, Θρησκεία χωρίς επιστήμη είναι τυφλή” (Science without religion is lame, religion without science is blind). Η επιστήμη μετράει, ενώ η θρησκεία ασχολείται με τα μη-μετρήσιμα πράγματα. Ερωτήματα περί σκοπού, ερωτήματα ηθικής, η αισθητική, η πίστη στο ότι ο φίλος σου λέει την αλήθεια όταν όλοι είναι εναντίον του, όλα βρίσκονται εκτός του αντικειμένου της επιστήμης. Και είναι αυτά τα πράγματα, όλα όσα για τα οποία δεν μπορούμε να μιλήσουμε “επιστημονικά”, που μας κάνουν να διαφέρουμε από τα ζωά…

Μερικοί πιστεύουν ότι η Θρησκεία και η Επιστήμη βρίσκονται σε σύγκρουση. Αυτό είναι λάθος. Επιστήμη και Θρησκεία είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Ποτέ δεν θα μπορέσει κανείς να κατανοήσει πλήρως τον κόσμο αν δεν χρησιμοποιήσει και τους δύο αυτούς τρόπους σκέψης.

Η γνώση της ύπαρξης του Θεού μπορεί να βασιστεί τόσο στη λογική όσο και στην πίστη. Οι μεγαλύτεροι επιστήμονες, όπως ο Godel και ο Collins, ήταν και είναι θεϊστές. Σε μια εποχή όπου η πρόοδος της επιστήμης εκπλήσσει καθημερινά, η θρησκεία παραμένει ισχυρή και επίκαιρη όσο ποτέ. Όχι χωρίς λόγο…Όσος χρόνος και να περάσει, πάντα θα υπάρχουν μεταφυσικά ερωτήματα τα οποία δε θα μπορούν να απαντηθούν με τη βοήθεια της επιστήμης. Η σημερινή επιστήμη δεν μπορεί να εξηγήσει το πως «εγώ» αισθάνομαι, το πως «εγώ» έχω συνείδηση του εαυτού μου, το γιατί μπορεί να αισθανθώ θλίψη ακούγοντας ένα αγαπημένο τραγούδι ή το γιατί μπορεί να χαρώ βλέποντας έναν φίλο. Το γεγονός ότι η σημερινή επιστήμη δημιουργεί μια εικόνα του κόσμου η οποία δεν περίεχει τον άνθρωπο και ό,τι καθημερινά μας κάνει να αισθανόμαστε άνθρωποι πρέπει να μας προβληματίζει και να μας κάνει όλους να σκεφτούμε πως πρέπει να αλλάξουμε τρόπο σκέψης. Το «γιατί υπάρχουμε» δεν μπορεί να απαντηθεί μέσα στο εργαστήριο. Το τι είναι «καλό» δεν μπορεί να βρεθεί με πειραματικές μετρήσεις. Τα παραπάνω «δεδομένα» ή τα «επιστημονικά μοντέλα» δεν λύνουν τα προβλήματα ανθρωπίνων σχέσεων που καθημερινά μας απασχολούν. Στα πλαίσια της συμφιλίωσης της επιστήμης με τη θρησκεία, δεν πρέπει μόνο η θρησκεία να μάθει να μην μπλέκεται στα όσα ερευνάει η επιστήμη. Πρέπει και η επιστήμη να μάθει να μην έχει φιλοσοφικές προκαταλήψεις ή δόγματα – όπως ο υλισμός – που δηλητηριάζουν τη σκέψη της, εμποδίζοντας την ακόμα και να δει αυτό που όλοι μας βιώνουμε καθημερινά. Εκτός από το πείραμα και η Λογική είναι επιστημονικό εργαλείο. Και αυτό το εργαλείο έχει οδηγήσει σε μερικά εκπληκτικά συμπεράσματα σχετικά με τη ζωή μας και την ύπαρξη μας…

Ας μην ξεχνάνε όσοι επαίρουν τους Έλληνες της αρχαιότητας για την «λογική» και «ελεύθερη» σκέψη τους, ότι

και αυτοί ΕΙΧΑΝ μία θρησκεία…

«I do not wish to judge how far my efforts coincide with those of other philosophers.

Indeed, what I have written here makes no claim to novelty in detail,

and the reason why I give no sources is that it is a matter of indifference to me

whether the thoughts that I have had have been anticipated by someone else»

Ludwig Wittgenstein,

Tractatus Logico-Philosophicus

Συν-γραφέας: Σπύρος Κάκος